Mengubah persepsi dan perspektif masyarakat terhadap pendermaan organ

December 30, 2009 12:50 PM 1 comment

Share this Article

Author:

Oleh MUHAMMAD ZAKI RAMLI

Seminar Pendidikan Fatwa Peringkat Kebangsaan: Pendermaan Organ dari Perspektif Islam yang dianjurkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama Kementerian Kesihatan Malaysia di Majlis Wilayah Persekutuan baru-baru ini merupakan titik tolak yang terbaik untuk memberi kesedaran mengenai kepentingan dan manfaat-manfaat yang boleh diperoleh daripada pendermaan organ kepada kebajikan dan kesihatan masyarakat Malaysia.

Namun begitu, sebagaimana dalam kebanyakan program-program kesedaran yang lain, soalan-soalan berkenaan hal-hal kebajikan mayat yang ingin diambil organ-organnya seolah-olah merupakan antara soalan wajib. Ia bukan sahaja menarik untuk dicungkil jawapannya, tetapi soalan-soalan lain yang boleh berbangkit selepas soalan tersebut dijawab menambahkan lagi perencah kepada resmi masyarakat kita, khususnya orang Melayu yang dimomokkan dengan pelbagai persepsi yang tersasar.

Masalah mengenai persepsi inilah yang sudah meracuni pemikiran masyarakat Melayu yang nampaknya susah benar mahu berikrar menjadi penderma organ, walhal dalam peratusan pecahan kaum di negara ini, bangsa tersebut merupakan yang paling ramai.

Memetik sedikit statistik yang dikeluarkan oleh Pusat Sumber Transplan Nasional, sehingga 31 Oktober 2009, bangsa Cina merupakan penderma yang paling ramai dan diikuti oleh India. Bukan untuk menaikkan sensitiviti perkauman, tetapi bangsa Melayu perlu mencontohi bangsa-bangsa lain dalam hal mendaftarkan diri mereka sebagai pengikrar penderma organ.

Daripada organ di dalam jasad tak bernyawa dibiarkan dimakan ulat apabila ditanam di dalam kubur, sebagaimana yang ditulis oleh ulama terkenal Sheikh Yusuf al-Qardhawi pada 2003, lebih baik organ tersebut didermakan untuk menolong orang lain. Ini kerana, kesan daripada pendermaan dan pemindahan organ yang berjaya bukan sahaja kepada penerima organ, tetapi kepada keluarga terdekat dan kenalan-kenalan terdekat lain juga.

Pemindahan organ yang berjaya memungkinkan kehidupan yang berkualiti bagi seseorang penerima organ. Ini dibuktikan dengan, sebagai contoh, kes Muhammad Fikri Nor Azmi yang menerima jantung daripada penderma kadaverik. Beliau pernah menghadapi hari-hari yang sukar menggunakan jantung mekanikal yang perlu diusung ke mana-mana beliau pergi. Namun keadaan berubah apabila pembedahan pemindahan organ berjaya dilakukan dan beliau kini sedang menjalani hidup yang normal sebagai pelajar di peringkat A-Level.

Persoalan pokok di sini ialah, bagaimanakah kita boleh menolong lebih ramai orang seperti Muhammad Fikri dengan menderma organ walhal masyarakat kita masih lagi mempunyai persepsi yang salah mengenai pendermaan organ?

Dalam masyarakat Melayu Islam, kerap dibangkitkan bahawa dengan mengeluarkan organ daripada jenazah, ia tidak ubah seperti menyeksa jenazah tersebut. Perspektif ini didasarkan kepada hal-hal pengurusan jenazah termasuk memandikan dan mengkafankan jenazah. Mereka difahamkan bahawa jenazah perlu diuruskan dengan perlahan-lahan dan berhati-hati kerana dibimbangi sekiranya ia diuruskan dengan kasar, ia akan berasa sakit. Sudahlah sakit ketika nyawanya ditarik daripada jasad, usahlah pula menambahkan kesakitan ketika menguruskan jenazahnya pula.

Mengaitkan perspektif yang tersasar ini dengan pendermaan organ, sudah tentu kebanyakan daripada kita akan beranggapan bahawa kulit jenazah akan dilapah untuk mengeluarkan organ. Selepas kulit disiat, satu persatu organ akan dikeluarkan. Kemudian, bahan-bahan tertentu akan diletakkan untuk mengisi ruang yang asalnya diisi dengan organ supaya jenazah kelihatan seperti memiliki organ yang asal. Akhir sekali, kulit yang disiat akan dijahit semula dan meninggalkan kesan jahitan dan parut yang mengerikan. Semua proses ini dilihat seperti menyeksa jenazah. Sekiranya jenazah tersebut mempunyai upaya untuk bersuara, sudah tentu ia akan menjerit dan meminta tolong kerana kesakitan.

Malangnya, inilah perspektif yang sebenarnya salah dan tersasar. Pada asalnya, orang-orang yang terlibat dalam menguruskan jenazah cuma diingatkan supaya menjaga adab-adab ketika menguruskan jenazah. Namun dek kerana memikirkan hal-hal yang bukan-bukan, adab-adab tersebut telah dipanjangkan kepada perkara-perkara yang mengarut.

Kita perlu faham bahawa apabila nyawa sudah meninggalkan jasad, sistem saraf mayat tidak lagi berfungsi malah otak yang mentafsirkan rasa sakit tidak lagi boleh bertindak balas dengan apa-apa ransangan pun. Maka, walau apapun yang dilakukan kepada tubuh jenazah tersebut, ia tidak akan merasa apa-apa dan tidak ada tindak balas fizikal yang akan ditunjukkan oleh jenazah.

Namun begitu, kita perlu menghormati jenazah dan menguruskannya dengan cara terhormat. Begitulah juga keadaannya dengan jenazah yang dibedah untuk diambil organ-organnya. Proses mengeluarkan organ-organ tersebut dilakukan dengan berhati-hati, beretika dan beradab mengikut prosedur-prosedur yang tertentu yang dijalankan oleh doktor-doktor terlatih. Proses tersebut tidak dilakukan dengan semberono dan tidak berbelas kasihan.

Malah selepas organ-organ dikeluarkan, doktor akan memastikan kesan-kesan parut dan jahitan kelihatan cantik dan tidak mengerikan langsung. Ini adalah untuk memastikan waris-waris yang akan melihat jenazah untuk kali terakhir sebelum dikebumikan berpuas hati dengan cara jenazah diuruskan.

Selain itu, bangkit juga perspektif mengenai hal-hal pasca nyawa meninggalkan jasad. Antara soalan yang paling kerap dibangkitkan dek kebimbangan masyarakat Melayu Islam sekiranya organ didermakan kepada orang yang mereka “tidak berkenan”. Istilah “tidak berkenan” tersebut termasuk bagi orang-orang yang berlainan agama dan bangsa.

Ada juga yang membangkitkan isu sekiranya penerima tersebut mempersiakan hidupnya selepas menerima organ dengan melakukan perkara-perkara yang salah pada pandangan agama dan undang-undang. Mereka bimbang sekiranya nyawa yang sudah diangkat daripada bumi akan menerima “saham” juga lalu mereka akan diseksa di alam kubur. Sekiranya banyak amalan baik dilakukan semasa hayat jenazah tersebut, maka tidak perlu dirisaukan sangat kerana ia mungkin mampu membantu menolong roh jenazah tersebut. Namun, lain pula halnya jika jenazah tersebut ketika hayatnya banyak melakukan dosa, maka bertambah-tambahlah dosa dan seksa rohnya di alam kubur.

Apabila kita berkata tentang alam roh, sebenarnya apa yang dinilai pada sisi Allah s.w.t ialah amalan-amalan, bukannya jasad tersebut. Apa yang berlaku kepada organ yang sudah didermakan adalah di luar kawalan kita. Malah ia bukan lagi urusan kita kerana amalan-amalan kita, dengan beberapa pengecualian, tidak lagi dikira. Jasad hanyalah pinjaman untuk hamba-hamba Allah gunakan untuk menyembah dan beribadah kepada-Nya. Justeru, sepatutnya tidak timbul soal berkenaan “saham” amalan sekiranya ada mana-mana organ yang didermakan kepada orang lain dan disalahgunakan.

Ini kerana apa-apa yang ditinggalkan di bumi tidak akan dibawa ke akhirat melainkan tiga perkara sebagaimana yang terdapat dalam hadis Rasulullah s.a.w, daripada Abu Hurairah yang bermaksud: “Apabila seorang mati, putuslah amalannya kecuali tiga perkara, (iaitu): Sedekah jariah, ilmu yang memberi faedah kepada orang lain atau anak yang salih yang berdoa untuknya.” (Riwayat Muslim dan lain-lain termasuk Imam Ahmad. Mustika Hadis 3:312)

Jadi, jelas di sini bahawa sememangnya ada “saham” amalan yang berkekalan walaupun seseorang Muslim itu sudah meninggal dunia. Menurut susunan dalam tiga amalan-amalan tersebut, sedekah jariah diletakkan sebagai amalan yang pertama. Maka, dengan meredakan organ diambil dan didermakan kepada yang memerlukan, ia boleh menjadi amalan berkekalan yang terakhir yang boleh mendatangkan “saham” amalan kepada si penderma.

Selain itu, usahlah kita risau akan perkara-perkara seperti sejauh mana organ itu akan dimanfaatkan oleh penerima, tempoh organ tersebut akan digunakan malah kesesuaian organ kita dengan tubuh penerima kerana semuanya tidak lagi memberi erti kepada kita. Ini kerana roh kita sudah terpisah daripada jasad. Seharusnya kita lebih bimbangkan sama ada cukup ataupun tidak amalan-amalan kita semasa hidup untuk dibawa ke padang Mahsyar berbanding jika kita bimbangkan perkara-perkara teknikal yang selayaknya diserahkan kepada orang yang masih hidup.

Lebih lanjut lagi, jika para ulama tidak mempunyai masalah dengan pendermaan organ malah memfatwakan bahawa amalan tersebut adalah harus dengan syarat-syarat tertentu, mengapa pula kita perlu membangkitkan soal-soal yang tidak relevan? Malah, dalam syarat-syarat yang digariskan oleh para ulama, tidak pula disenaraikan perkara-perkara seperti penerima dan penderma mestilah daripada agama mahupun bangsa yang sama, penerima mestilah beramal soleh selepas menerima organ dan sebagainya. Jadi mengapa pula kita, orang-orang biasa perlu risau akan perkara-perkara yang tidak perlu?

Ironinya, dalam kalangan masyarakat kita, malah mungkin kebanyakan daripada kita berasa takut kerana tidak berilmu ataupun tidak tahu. Lantas, jalan singkat yang diambil adalah dengan membuat kesimpulan mudah dan mengaitkan dengan perkara-perkara yang tidak wujud dan tahyul. Inilah antara perspektif yang perlu diubah dan masyarakat kita perlu dididik untuk bangun dan sedar akan peranan yang mereka boleh mainkan dalam membantu orang-orang yang memerlukan.

Ada sebuah hadis Rasulullah s.a.w yang bermaksud: “Tidak sempurna iman seseorang jika dia tidak mengasihi saudaranya sebagaimana dia mengasihi dirinya sendiri.” Dalam hal pendermaan organ, kasih sayang sesama manusia boleh ditunjukkan dengan mendermakan organ kepada pesakit-pesakit yang memerlukan.

Ini kerana, hanya dengan satu organ mahupun tisu yang didermakan dan dapat dimanfaatkan oleh penerima, ia boleh mengubah hidupnya seratus peratus; daripada seorang yang bergantung kepada ubat-ubatan ataupun alat-alatan perubatan tertentu untuk hidup kepada seorang yang boleh hidup seperti manusia biasa yang sihat. Inilah kempen yang dilakukan oleh Pusat Sumber Transplan Negara yang menggunakan slogan “A Gift of Life” ataupun “Anugerah Kehidupan” untuk menggalakkan lebih ramai tampil ke hadapan dan mengisi borang untuk menjadi pengikrar penderma organ.

Justeru, kita perlu mengubah perspektif kita terhadap pendermaan organ dan meletakkan niat untuk saling membantu sesama manusia dan mengetepikan sentimen agama, bangsa dan keturunan kerana hakikatnya kita semua ialah manusia yang diciptakan daripada tanah dan kepada tanah juga kita akan dikembalikan.

-      Penulis ialah Eksekutif Penyelidikan di Yayasan Ilmuwan

1 Comment

  • DAYANG ZALIZAN BINTI ABANG YAKUP

    ISU YANG SANGAT MENARIK DAN AMAT MEMBERI KESAN YANG MENDALAM DI MANA SEKALIGUS MENINGKATKAN KESEDARAN SERTA MEMBERI MAKLUMAT YANG SANGAT JELAS DAN MENYAKINKAN.TERIMA KASIH DI ATAS PENERANGAN YANG DIBERIKAN.

Leave a Reply


Topik Lain

  • Artikel Komentar

    Hudud PAS Dipinggir Rakan Sekutu

    Oleh Juhaidi Yean Abdullah Usul pelaksanaan ke Parlimen uji keanjalan tahaluf siyasi parti dengan DAP, PKR Hasrat PAS membawa usul memohon Parlimen meluluskan undang-undang bagi memberi kebenaran kepada Kelantan melaksanakan hukum hudud pada Jun atau Disember depan akan menguji keanjalan tahaluf siyasi parti itu dengan DAP dan PKR. Keadaan sama dihadapi mereka selepas Pilihan Raya Umum (PRU) 1999 berakhir dengan perpecahan Barisan Alternatif dua tahun kemudian apabila DAP terutamanya menentang keras cadangan PAS mahu menubuhkan Negara Islam dan melaksanakan hukum […]

    Read more →
  • Artikel Makalah Pilihan Tinta DMI

    Pondok Lahir Pemikiran Islam Kukuh

    Oleh Dato’ Dr Mashitah Ibrahim ANTARA sebab institusi pondok masih relevan hingga ke hari ini, justeru perlu dipertahan dan diperkasa, ialah kerana ilmu pondok boleh diguna dan dirujuk untuk menangani pelbagai serangan ilmiah dan trend pasca-modernisme yang sedang berlaku. Banyak karya hebat dan kajian akademik bersumberkan teks pondok. Inilah juga yang dibaca oleh orientalis Barat dan musuh-musuh Islam. Berikutan itu, amat perlu sekali bagi ulama dan intelek Islam untuk berdiri dalam satu saf bagi melahirkan pemikiran Islam yang kukuh dan […]

    Read more →
  • Artikel Makalah Pilihan Wasatiyah Adalah Mesej Perpaduan Sedunia: Prof Dr Hlayyel

    Wasatiyah Adalah Mesej Perpaduan Sedunia: Prof Dr Hlayyel

    KUALA LUMPUR: Konsep wasatiyyah (kesederhanaan) dalam Islam merupakan suatu mesej perpaduan sedunia yang penting bagi menepis segala persepsi buruk masyarakat dunia terhadap Islam. Penasihat Agama kepada Raja Jordan, Prof Dr Ahmad Mohammad Hlayyel, ketika menyatakan perkara ini berkata konsep itu dapat memperkukuh lagi imej keamanan dan keharmonian yang dianjurkan Islam kepada pengikutnya. Perkara ini dinyatakannya dalam kertas kerja bertajuk ‘Pelaksanaan Pendekatan Wasatiyyah Masa Kini: Cabaran dan Masa Depan’ pada Seminar Antarabangsa “Penghayatan Wasatiyyah Dalam Kerangka Maqasid Syariah”, Khamis. Penyampaian kertas […]

    Read more →
  • Ensiklopedia Siapa Sheikh Tahir Jalaluddin

    Siapa Sheikh Tahir Jalaluddin

    SYEIKH Tahir Jalaluddin atau nama sebenarnya Muhammad Tahir bin Syeikh Muhamad bin Ahmad Jalaluddin, adalah seorang ulama reformis yang mempunyai kaitan rapat dengan gerakan Kaum Muda di Tanah Melayu sekitar hujung 1890-an dan awal 1900. Bapa beliau, Muhammad bin Ahmad Jalaluddin atau dikenali dengan gelaran Syeikh Langgang bin Ahmad Jalaluddin, merupakan seorang ulama yang terkenal di Minangkabau. Syeikh Tahir dilahirkan di Bukit Tinggi, Sumatera Barat pada 1869 Masihi dan berketurunan Melayu Minangkabau. Beliau pernah menetap dan mendapat pendidikan di Mekah […]

    Read more →
  • Artikel Paparan Khas Wasatiyyah: Malaysia Berada Di Landasan Benar

    Wasatiyyah: Malaysia Berada Di Landasan Benar

    Ucapan Perdana Menteri, Dato’ Seri Najib Tun Razak,  merasmikan seminar antarabangsa ‘Penghayatan Wasatiyyah Dalam Kerangka Maqasid Syariah, di Menara Felda, Kuala Lumpur ALHAMDULILLAH, lafaz syukur dan segala puji-pujian yang tidak terhingga saya panjatkan ke hadrat Allah SWT di atas limpah kurnia dan inayah-Nya jua, kita dapat berkumpul di dalam majlis ilmu yang saya anggap sangat penting lagi bermakna ini. Saya harus katakan semuanya bermakna dan penting kerana ianya menjadi akar kepada usaha pembenihan faham wasatiyyah dan kesederhanaan yang seringkali kita ucap […]

    Read more →
  • Artikel Komentar

    MB, Salehuddin Boleh Selesai Bible Di Rampas?

    Menteri Besar Selangor, Tan Sri Abdul Khalid Ibrahim dan exco agamanya, Salehuddin Muhkyi, mempunyai kuasa untuk menyelesaikan isu rampasan bible Melayu, jika mereka mahu. Bagaimanapun, Timbalan Pengerusi Biro Keharmonian Agama MCA, Ng Chok Sin, berkata dua individu itu paling layak untuk memulangkan bible yang dirampas pihak berkuasa agama negeri jika Kerajaan Negeri Selangor serius. Menurut satu laporan media arus perdana, difahamkan Exco Pelancongan Selangor, Elizabeth Wong, dilaporkan menulis surat kepada Pejabat Peguam Negara meminta naskah bible yang dirampas pada Januari […]

    Read more →
  • Artikel Paparan Khas

    Malaysia Wujudkan Indeks Maqasid Syariah Antarabangsa: PM

    Perdana Menteri, Dato’ Seri Najib Tun Razak, mahu Malaysia memainkan peranan ke arah penubuhan Indeks Maqasid Syariah Antarabangsa, bagi mengukur komitmen sesebuah negara dalam melaksanakan syariat Islam. Beliau berkata, indeks itu boleh berperanan menangkis dakwaan pihak tertentu kononnya kesungguhan Malaysia melaksanakan dasar-dasar Islam tidak mengikut syariat Islam sebenarnya. “Saya merasa begitu musykil kalau ada pihak masih menuduh kita sebagai tidak cukup Islam, ada juga yang mempertikaikan dasar-dasar kita tidak berlandaskan kepada Islam. “Alangkah baik kalau ada Indeks Maqasid Syariah Antarabangsa, […]

    Read more →
  • Berita Kassim Dituduh Hina Islam Dibicara 6, 7 Mei

    Kassim Dituduh Hina Islam Dibicara 6, 7 Mei

    PUTRAJAYA – Mahkamah Tinggi Syariah di sini menetapkan 6 dan 7 Mei depan, perbicaraan terhadap bekas aktivis politik dan sosial, Dr Kassim Ahmad, atas dua tuduhan iaitu menghina agama Islam dan mengingkari pihak berkuasa agama dalam sebuah seminar pada Februari lalu. Hakim Syarie, Azzeman Omar, menetapkan tarikh tersebut ketika sebutan semula kes itu, Isnin. Ketua Pendakwa Syarie Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (Jawi), Ibrahim Deris, memberitahu pihaknya akan memanggil lebih daripada 10 saksi pendakwaan pada perbicaraan tersebut. Ketika ditanya pemberita […]

    Read more →
  • Artikel Paparan Khas

    Parlimen Lulus Rang Undang-Undang GST

    Dewan Rakyat Isnin meluluskan Rang Undang-Undang Cukai Barangan dan Perkhidmatan (GST), dengan mendapat sokongan 118 ahli Parlimen, manakala 81 ahli Parlimen yang menyuarakan bantahan. Mahfuz Omar, Ahli Parlimen Pokok Sena, meminta pertimbangan Yang Dipertua supaya diadakan undi kali kedua dan diterima oleh dewan. Bagaimanapun proses pengundian menyaksikan ahli Parlimen pembangkang membawa sepanduk membantah GST dan menimbulkan kekecohan dalam dewan. Perdana Menteri Dato’ Seri Najib Tun Razak, semasa mengumumkan Bajet 2014 bahawa GST akan dilaksanakan pada April 2015 dengan pengenalan cas […]

    Read more →
  • Berita Makalah Pilihan

    PAC Akan Panggil Lima Kementerian Beri Penjelasan

    KUALA LUMPUR – Jawatankuasa Kira-Kira Wang Negara (PAC) akan memanggil lima buah kementerian untuk memberikan penjelasan dalam waktu terdekat berhubung Laporan Ketua Audit Negara 2013 Siri 1. yang dibentangkan di Dewan Rakyat Isnin. Pengerusi PAC Dato’ Nur Jazlan Mohamed berkata kelima-lima kementerian berkenaan ialah Kementerian Pertanian dan Industri Asas Tani, Kementerian Kesihatan, Kementerian Kerja Raya, Kementerian Dalam Negeri (KDN) dan Kementerian Pendidikan. “Pertanian dan Industri Asas Tani perlu dipanggil berhubung kelewatan Empangan Paya Peda di Besut sementara Kementerian Pendidikan perlu […]

    Read more →